والپست دیوار بلوک سیمانی یکی از تمهیدات مهم برای مهار و پایدارسازی دیوارهای غیرسازه‌ای در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله و باد است. به زبان ساده، والپست کمک می‌کند دیوار در محل خود پایدار بماند و رفتار آن نسبت به حرکت‌های سازه کنترل شود. در اجرای دیوار بلوکی، موضوع فقط چیدن بلوک‌ها و ملات‌ریزی نیست؛ اتصال درست دیوار به سازه، جداسازی‌های لازم و مهار مناسب هم اهمیت زیادی دارد. با ما در این مقاله از کارخانه بلوک سیمانی و ساختمانی همراه باشید تا انواع وال پست، کاربرد والپست در سازه با بلوک سیمانی و مهم‌ترین قوانین اجرای وال پست بلوک سیمانی را بررسی کنیم.
در جدول زیر، یک نگاه سریع به انواع و اجزای رایج سیستم مهار دیوار داریم تا قبل از ورود به جزئیات، تصویر کلی موضوع دستتان بیاید.
| مورد | کاربرد یا نقش اصلی | نکته مهم |
|---|---|---|
| وادار | کاهش طول آزاد دیوار و تأمین مهار خارج از صفحه | محل و مشخصات آن باید طبق طراحی تعیین شود |
| اتصال به قاب | انتقال و کنترل نیروهای موردنیاز بین دیوار و سازه | نباید مانع حرکت‌های پیش‌بینی‌شده دیوار شود |
| ناودانی یا نبشی | یکی از روش‌های مهار دیوار نسبت به قاب | نوع و جزئیات اتصال باید مطابق نقشه باشد |
| میلگرد بستر | مسلح‌سازی دیوارهای بلوکی در سیستم‌های مربوط | جزئیات آن به نوع دیوار و روش طراحی بستگی دارد |
| درز جداسازی | ایجاد امکان حرکت نسبی دیوار و قاب | مقدار آن باید طبق ضوابط و طراحی تعیین شود |
والپست دیوار بلوک سیمانی چیست؟
والپست یا نگهدارنده دیوار، جزئی از سیستم مهار دیوارهای غیرسازه‌ای است که برای کنترل حرکت و پایداری دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه و سایر اثرات جانبی به کار می‌رود.
دیوار بلوک سیمانی، حتی اگر از بلوک باکیفیت ساخته شده باشد، نباید بدون توجه به شرایط سازه و نحوه مهار آن اجرا شود. در زمان زلزله، قاب سازه‌ای می‌تواند حرکت کند و اگر دیوار بدون جزئیات مناسب به قاب متصل شده باشد، احتمال آسیب به دیوار افزایش پیدا می‌کند.
لذا هدف والپست این نیست که دیوار را به شکل کاملاً صلب به سازه قفل کند؛ بلکه باید طبق طراحی، هم پایداری دیوار تأمین شود و هم امکان حرکت‌های موردنیاز سیستم در نظر گرفته شود. پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ نیز بر طراحی لرزه‌ای اجزای غیرسازه‌ای معماری تمرکز دارد.
انواع وال پست کدام‌اند؟
وقتی درباره انواع وال پست صحبت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که شکل و آرایش آن به هندسه دیوار، شرایط سازه و جزئیات طراحی وابسته است. انواع و اجزای مورد استفاده را می‌توان به‌طور کلی شامل موارد زیر دانست:
- وادارهای قائم برای مهار و تقسیم طول آزاد دیوار
- وادارها یا اجزای موردنیاز در محل‌های مشخص‌شده در طراحی
- اتصالات فلزی برای مهار دیوار به قاب
- ناودانی‌های منقطع یا پیوسته در جزئیات مربوط
- میلگرد بستر یا بست‌های فولادی، متناسب با نوع دیوار و سیستم مهاربندی
- جزئیات اتصال دیوار به کف، ستون و تیر
شایان ذکر است که این موارد را نباید به‌عنوان یک نسخه ثابت برای تمام ساختمان‌ها در نظر گرفت. انتخاب نوع والپست و جزئیات آن باید بر اساس نقشه سازه، مشخصات دیوار و ضوابط فنی پروژه انجام شود. منابع فنی مرتبط نیز استفاده از اتصالات و اجزای مهارکننده را در چارچوب طراحی دیوارهای غیرسازه‌ای بررسی می‌کنند.
والپست در سازه با بلوک سیمانی چه کاربردی دارد؟
در سازه‌ای که دیوارهای آن با بلوک سیمانی اجرا می‌شوند، والپست به کنترل پایداری دیوار کمک می‌کند. بلوک سیمانی ممکن است برای دیوارهای داخلی یا پیرامونی استفاده شود، اما هرچه دیوار بلندتر، طولانی‌تر یا در معرض نیروهای جانبی بیشتری باشد، توجه به مهار آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در این میان، باید بین خود دیوار بلوکی و قاب سازه‌ای تفاوت قائل شد. دیوار غیرسازه‌ای قرار نیست جای تیر و ستون را بگیرد و باربری سازه اصلی را انجام دهد. به همین دلیل جزئیات اتصال آن باید طوری طراحی شود که رفتار مورد انتظار دیوار و سازه حفظ شود.
طبق منابع مرتبط با نشریه ۷۱۴ و پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، برای دیوارهای میانقابی و پیرامونی، موضوع مهار خارج از صفحه و امکان حرکت نسبی دیوار و قاب اهمیت دارد.
قوانین اجرای وال پست بلوک سیمانی چیست؟
اگر بخواهیم قوانین اجرای وال پست بلوک سیمانی را ساده و کاربردی بیان کنیم، مهم‌ترین اصل این است که اجرای آن باید بر اساس ضوابط لرزه‌ای و نقشه‌های اجرایی پروژه انجام شود. پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ و نشریه ۷۱۴ از منابع مهم در این زمینه هستند.
در اجرای والپست و دیوار بلوکی، موارد مهم عبارتند از:
- دیوار باید طبق جزئیات طراحی‌شده به شکل مناسب مهار شود.
- اتصال دیوار به قاب نباید بدون توجه به حرکت نسبی سازه انجام شود.
- برای مهار خارج از صفحه باید از جزئیات اتصال پیش‌بینی‌شده در طراحی استفاده شود.
- در دیوارهای بلوکی، مسلح‌سازی با میلگرد بستر یا سایر روش‌های مشخص‌شده باید مطابق سیستم طراحی اجرا شود.
- جزئیات اطراف بازشوها، محل اتصال به ستون و تیر و محل وادارها باید طبق نقشه رعایت شود.
- اجرای جوش، پیچ، بست یا سایر اتصالات باید با مشخصات فنی پروژه هماهنگ باشد.
نکته مهمی که باید توجه کرد این است که «والپست زدن» به‌تنهایی به معنی اجرای صحیح دیوار نیست. محل اتصال، نوع اتصال، فاصله‌های جداسازی و نحوه مهار باید با یکدیگر هماهنگ باشند.
آیا دیوار بلوک سیمانی باید از ستون جدا شود؟
در سیستم‌های دیوار غیرسازه‌ای، موضوع جداسازی دیوار از قاب سازه‌ای اهمیت زیادی دارد. هدف از این جداسازی، فراهم کردن امکان حرکت نسبی بین دیوار و قاب و جلوگیری از انتقال نامناسب تغییرشکل‌های سازه به دیوار است.
مطابق مطالب فنی مرتبط با پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، برای دیوارهای پیرامونی، جداسازی از قاب سازه‌ای و پیش‌بینی فضای لازم برای حرکت نسبی مطرح شده است. مقدار این جداسازی باید طبق ضوابط و طراحی پروژه تعیین شود و نمی‌توان یک عدد ثابت را برای تمام ساختمان‌ها تجویز کرد.
بنابراین اگر جایی دیدید دیوار بلوکی کاملاً به ستون چسبانده شده و هیچ جزئیات حرکتی برای آن در نظر گرفته نشده، نمی‌توان صرفاً با دیدن ظاهر کار درباره صحیح یا غلط بودن آن قضاوت کرد؛ باید نقشه و دیتیل اجرایی بررسی شود.
میلگرد بستر در دیوار بلوک سیمانی چه نقشی دارد؟
میلگرد بستر یکی از روش‌های مسلح‌سازی دیوارهای بلوکی است. در سیستم‌های دارای ملات ماسه‌سیمان، استفاده از میلگرد بستر می‌تواند برای تأمین رفتار موردنیاز دیوار در برابر نیروهای جانبی و کنترل ترک‌ها، مطابق طراحی مورد استفاده قرار گیرد.
در منابع فنی مربوط به نشریه ۷۱۴ نیز برای دیوارهای بلوکی با ملات ماسه و سیمان، مسلح‌سازی با میلگرد بستر مورد توجه قرار گرفته است. برای دیوارهای دارای ملات نازک یا چسبی، جزئیات مهار می‌تواند متفاوت باشد.
در نتیجه، انتخاب میلگرد بستر، نحوه قرارگیری و اتصال آن نباید به‌صورت سلیقه‌ای انجام شود.
نحوه اجرای وال پست دیوار بلوک سیمانی چگونه است؟
نحوه اجرای وال پست به دیتیل طراحی بستگی دارد، اما روند کلی کار را می‌توان به شکل زیر در نظر گرفت:
- ابتدا نقشه‌های معماری و سازه و جزئیات دیوار بررسی می‌شود.
- محل دیوار، بازشوها و محل اجزای مهاربندی مشخص می‌شود.
- وادارها و اتصالات مطابق نقشه نصب می‌شوند.
- دیوارچینی بلوک سیمانی با رعایت جزئیات اتصال و مسلح‌سازی انجام می‌شود.
- درزهای موردنیاز بین دیوار و قاب طبق نقشه حفظ می‌شوند.
- اطراف بازشوها و نقاط حساس کنترل می‌شوند.
- در پایان، اجرای اتصالات و پایداری کلی دیوار بررسی می‌شود.
در اینجا یک نکته ساده اما خیلی مهم وجود دارد: اول دیتیل، بعد اجرا. یعنی بهتر است استادکار بر اساس نقشه اجرایی کار کند، نه اینکه ابتدا دیوار را بالا ببرد و بعد دنبال راهی برای اجرای والپست بگردد.
اشتباهات رایج در اجرای والپست
بعضی اشتباه‌ها در ظاهر کوچک‌اند، اما می‌توانند عملکرد سیستم مهار دیوار را تحت تأثیر قرار دهند. موارد رایج عبارتند از:
- اجرای والپست بدون نقشه و دیتیل مشخص
- اتصال کاملاً صلب دیوار به قاب بدون توجه به حرکت نسبی
- حذف اجزای مهاربندی پیش‌بینی‌شده
- اجرای نادرست اتصالات فلزی
- بی‌توجهی به اطراف بازشوها
- قطع یا حذف میلگرد بستر در محل‌های حساس بدون جزئیات جایگزین
- تغییر جزئیات اجرایی بدون تأیید طراح
ولذا اگر هدف، اجرای یک دیوار ایمن و مطابق ضوابط است، نباید والپست را یک کار فرعی و صرفاً اجرایی در نظر گرفت.
جمع‌بندی
والپست دیوار بلوک سیمانی بخشی از سیستم مهار دیوارهای غیرسازه‌ای است و وظیفه آن کمک به تأمین پایداری دیوار در برابر نیروهای جانبی و کنترل رفتار آن نسبت به قاب سازه‌ای است. انتخاب و اجرای صحیح وادارها، اتصالات، میلگرد بستر و جزئیات جداسازی باید بر اساس طراحی و ضوابط فنی انجام شود.
در این مقاله از کارخانه بلوک ساختمانی تلاش کردیم انواع وال پست، کاربرد والپست در سازه با بلوک سیمانی و مهم‌ترین قوانین اجرای وال پست بلوک سیمانی را به زبان ساده بررسی کنیم. نکته آخر این است که برای اجرای واقعی، اتکا به یک مقاله عمومی کافی نیست و نقشه‌های اجرایی و ضوابط جاری پروژه باید توسط مهندس ذی‌صلاح بررسی شود.
